Hoogbegaafd
Hoogbegaafdheid wordt meestal vastgesteld met een IQ-test. Wie het daarbij laat, mist het grootste deel van wat er in een hoogbegaafd mens omgaat. Ben je hier nieuw, begin dan bij het begin. Ken je het woord al lang en helpt het je niet verder, ga dan meteen naar de diepere lagen.
Ik ben hier nieuw Ik weet er al meer van
Over de foto: zo stellen veel mensen zich een hoogbegaafde voor. Een jongeman met een bril, tussen stapels boeken en aantekeningen. Het is een karikatuur. Wat er achter dat beeld zit, lees je hieronder.
Voor wie hier nieuw is
Een IQ-test meet hoe snel en hoe abstract je denkt. Komt de score boven de 130, dan heet je hoogbegaafd. Dat getal is bruikbaar, maar het zegt weinig over hoe het is om zo te leven. Het scherpere waarnemen valt erbuiten, het heftigere verlangen, de honger naar zin die niet ophoudt als het werk af is.
Juist die kanten krijgen vaak een ander etiket. Een kind dat alles opmerkt, heet te gevoelig. Een kind dat blijft doorvragen, heet lastig. Een kind dat op zijn achtste over de dood ligt te piekeren, heet te zwaar. Zo leert een kind dat zijn verstand gewaardeerd wordt en dat de rest van zijn intensiteit beter verborgen kan blijven. Veel hoogbegaafde volwassenen dragen die les nog mee, zonder te weten dat het een les was.
Herkenning komt daarom vaak laat, en zelden via het verstand. Het begint bij het gevoel er nooit helemaal bij te horen. Bij een plaatje in je hoofd dat altijd volmaakter is dan wat je maakt. Bij gesprekken die voor jou net begonnen zijn als de ander ze al afrondt. Ik hoorde zelf in 1995 dat ik hoogbegaafd ben, en mijn eerste gedachte was dat de test niet deugde.
Vier gaven
In mijn werk beschrijf ik hoogbegaafdheid als intensiteit in vier domeinen die uit dezelfde bron komen. Hoogintelligent gaat over het denken: ordenen, verband zien. Hoogsensitief gaat over het waarnemen, dat van buiten naar binnen komt. Hoogseksueel gaat over de levenskracht die van binnen naar buiten wil en iets voortbrengt. Hoogspiritueel gaat over het opengaan in een groter geheel. De meeste mensen herkennen er één of twee van zichzelf. Dat de andere erbij horen, is voor velen een verrassing, en soms een opluchting.
De Grieken hadden voor elk van die bewegingen een woord. Logos voor het ordenende denken, aisthesis voor het ontvangende waarnemen, waar ons woord esthetiek uit voortkomt, poiesis voor het scheppen, waar poëzie uit voortkomt. Naast elke hoge gave staat ook een diepe: het diepe denken, het diepe voelen, het diepe ervaren, het diepe verstaan. Hoog is wat je meekrijgt. Diep is wat je ermee doet.
Bekijk de boeken Lees: Mens in volheidHet Balansmodel van Hoogbegaafdheid
Werken de vier domeinen samen, dan ontstaat een rijk en scheppend leven: hoogbegaafd in balans. Vindt de intensiteit geen bedding, dan raakt ze uit evenwicht, en dat kan twee kanten op. De ene kant is chaos: alles tegelijk willen, overlopen, ontladen. De andere kant is controle: dichtzetten, alles in het hoofd houden, het lichaam het zwijgen opleggen.
Van buiten wordt die disbalans vaak voor iets anders aangezien. In chaos lijkt een hoogintelligent mens op iemand met ad(h)d, raakt een hoogsensitief mens in de psychiatrie terecht met angst, dwang, depressie of psychose, wordt hoogseksualiteit voor perversiteit gehouden en hoogspiritualiteit voor godsdienstwaanzin. In controle lijkt het hoogintelligente op autisme en het hoogseksuele op rigiditeit. Het hoogsensitieve verhardt tot misdaad, of juist tot topsport en jong en succesvol ondernemen, en het hoogspirituele keert zich af in atheïsme of anarchisme. Soms is er werkelijk een stoornis. Vaak is er eerst een intensiteit die niemand herkende.
Het Balansmodel kun je gratis downloaden. In Mens in volheid werk ik het uit, en in Verzwegen levenskracht laat ik zien hoe het in het domein van de seksualiteit gaat, waar het meest over gezwegen wordt.
Download het Balansmodel gratis Lees: Mens in volheid
Voor wie al verder is
Wie al jaren weet dat hij hoogbegaafd is, kent vaak ook de prijs. De overprikkeling na een gewone werkdag. De innerlijke strijd die nooit helemaal stilvalt. Het gevoel van vervreemding, ook tussen mensen die van je houden. Het woord hoogbegaafd verklaart dat niet. Het benoemt de hoeveelheid energie. Wat die energie doet, hangt af van de bedding die ze ooit vond.
Chaos en controle zijn allebei ontstaan als oplossing. Een kind dat te veel voelt in een gezin dat dat niet kan dragen, kiest. Het kiest om erbij te horen, en betaalt daarvoor met een deel van zichzelf. Een kind onder de zeven geeft zichzelf de schuld van wat er misgaat, want zolang het aan hem ligt, kan hij het nog voorkomen. Wat toen geen woorden had, onthoudt het lichaam. Daarom reageert een hoogbegaafde volwassene soms heftiger dan het moment rechtvaardigt: die reactie gaat over toen.
Het overlevingsmechanisme dat je toen beschermde, verdient respect. Het leverde je kracht op: doorzetten, zelf doen, alles overzien. Het kostte je ook iets, vaak precies het domein dat je het verst hebt weggezet. Op je werk zie je dat terug als onder je niveau blijven, of als de plek innemen die een ander je gaf. Daarover gaat Op ware grootte.
Lees: Op ware grootte Gratis: overlevingsmechanismenOntwikkeling
De Poolse psychiater Kazimierz Dąbrowski zag in de innerlijke strijd van hoogbegaafde mensen het begin van een ontwikkeling. Hij noemde het positieve desintegratie: een oude ordening valt uiteen, zodat er een hogere samenhang kan ontstaan. Wie de onrust zo leert zien, hoeft haar minder te bestrijden.
Dat gaat niet vanzelf. Desintegratie kan ook blijven steken in uiteenvallen, jarenlang. Het verschil zit in de bedding: mensen die de intensiteit kunnen dragen zonder haar kleiner te maken, en een plek waar je de oude oplossing kunt laten gaan zonder jezelf kwijt te raken. Waar je die bedding vindt, is voor iedereen een andere vraag.
De reeks
In negen delen werk ik elk facet van hoogbegaafdheid uit. Drie zijn verschenen. Mens in volheid legt het fundament: tien hardnekkige misvattingen en het Balansmodel. Op ware grootte gaat over werk. Verzwegen levenskracht gaat over de seksualiteit van hoogbegaafden. Elk deel staat op zichzelf, dus je kunt beginnen waar je vraag ligt.
Bekijk de boekenVerdiepingsdagen
Hoogbegaafde mensen missen vaak een spiegel waarin ze zichzelf herkennen. Elke derde donderdag van de maand zit je op Landgoed Zonneoord in Ede aan tafel met anderen die met dezelfde vragen onderweg zijn. Je neemt je vragen over de boeken mee, wij gaan erop in, en we praten samen door. Een dag kost € 75.
Een verdiepingsdag duurt van 10.00 tot 16.00 uur, inclusief koffie, thee en lunch. Met twintig of minder deelnemers maken we er een middag van, van 13.30 tot 16.00 uur, zonder lunch maar met koffie en thee. De kosten van de zaal en de verzorging blijven dan gelijk, en liever een volle middag dan een afgelaste dag.
Liever thuis beginnen? De online cursus Hoogbegaafdheid: meer dan intelligent gaat in zeven lessen over rechtvaardigheidsgevoel, perfectionisme, faalangst en overprikkeling. De eerste les is gratis.
Kies een datum Bekijk de cursusVerder lezen
Hoogbegaafd in evenwicht →Van intensiteit naar diepte →Hoogbegaafden blijven doorvragen →Hoogbegaafd en hoogintelligent →Hoogbegaafd en hoogsensitief →Hoogbegaafd en hoogseksueel →Hoogbegaafd en hoogspiritueel →Hoogbegaafd en hoogvitaal →Wanneer klank het lichaam herinnert →
Alle artikelen over hoogbegaafdNieuwsbrief
In de nieuwsbrief staan nieuwe delen van de reeks, de data van de verdiepingsdagen en nieuwe artikelen.
Schrijf je in op de nieuwsbrief Bekijk de programma's