Hoogbegaafd in al zijn facetten

Alles wat in de serie ‘Hoogbegaafd in al zijn facetten’ staat, heb ik eerst bij mezelf gevonden. Ik ben hoogbegaafd, en het meeste van wat dat met me doet, heb ik zelf moeten uitzoeken. De boeken die er lagen, gingen over het denken: over intelligentie, over onderpresteren op school, over een brein dat sneller schakelt. Over het lichaam dat te veel binnenkrijgt, over de eenzaamheid in een relatie, over een honger naar het heilige die nergens landt, stond er weinig. Daar ben ik gaan zoeken.

Getoetst aan mensen die tegengas geven

Wat ik bij mezelf vind, is nog geen waarheid. Het is een vermoeden. Dat vermoeden leg ik naast mijn cliënten, en gelukkig zijn die eigenwijs genoeg om het niet zomaar over te nemen. ‘Zo is het bij mij niet,’ zegt iemand. Dan gaan we samen zoeken wat het bij hem wel is. Soms blijkt mijn vermoeden te smal. Soms klopt het, maar in een vorm die ik nog niet had gezien.

Pas als ik het taal kan geven, klopt het voor mij. Een inzicht dat ik niet in een leesbaar artikel krijg, heb ik nog niet begrepen. En als daarna mensen die ik nooit heb ontmoet schrijven dat ze zich erin herkennen, klopt het nog beter. Dan schaaf en schuur ik verder. Elk deel van deze serie is zo ontstaan: uit jaren van zoeken, toetsen, opschrijven en weer bijschuren.

Geen combinatie is hetzelfde

Wat ik in al die jaren heb gezien, is dat geen twee hoogbegaafden hetzelfde zijn, ook niet als ze dezelfde score halen. Bij ieder mens komen drie dingen samen.

Het eerste is de levensgeschiedenis: wat je hebt meegemaakt, wie er om je heen stond, wat je kreeg en wat je juist niet kreeg op het moment dat je het nodig had.
Het tweede is het systeem waaruit je komt. Bert Hellinger zag dat elk gezin aan dezelfde wetten gehoorzaamt: iedereen hoort erbij, wat er is wil erkend worden, ieder heeft zijn eigen plek, en geven en nemen moeten in balans zijn. Waar een van die wetten in een familie geschonden is, draagt iemand in de volgende generatie daar de last van, vaak zonder het te weten.
Het derde is het allereerste begin: hoe je ter wereld kwam. Een geboorte die te lang duurde, een kind dat na de bevalling niet bij de moeder kon liggen, een moeder die zelf in nood was. Het lichaam onthoudt dat lang voordat er woorden zijn.

Bij een hoogbegaafde gaat dat alles door een vergrootglas. Kazimierz Dąbrowski beschreef de intensiteiten waarmee deze mensen leven: lichamelijk, zintuiglijk, emotioneel, in het denken en in de verbeelding. Wat een ander als een rimpeling ervaart, komt bij hen binnen als een golf. Een gezin waarin iemand buiten de familie werd gesloten, een moeilijke geboorte, een vader die er niet was: bij een hoogbegaafd kind slaat het dieper in en laat het een eigen spoor na.

Neem twee vrouwen van veertig, allebei hoogbegaafd, allebei moe. De een is het oudste kind uit een gezin waarin de moeder een kind verloor voordat zij werd geboren. Zij voelt al haar leven dat ze voor twee moet leven. De ander werd met een spoedkeizersnede gehaald en lag haar eerste week in een couveuse. Haar lichaam staat sindsdien op scherp. Op papier hebben ze hetzelfde. Wat ze nodig hebben, ligt ver uit elkaar.

Waar meten tekortschiet

Daar zit de moeilijkheid voor veel hulpverleners. Hun vak is ingericht op feiten en meten: een test, een score, een diagnose, een protocol dat bij die diagnose hoort. Een IQ-test meet een getal dat je vanaf je geboorte al hebt, als het goed is. De weg ernaartoe staat er niet in, en de combinatie van geschiedenis, systeem, geboorte en intensiteit al helemaal niet. Wie alleen meet, ziet bij die twee vrouwen dezelfde vrouw.

Voor deze mensen werkt iets anders: onderzoeken, samen, met de cliënt als iemand die meezoekt en mag tegenspreken. Dat kost meer tijd dan een vragenlijst. Het vraagt ook dat de hulpverlener verdraagt dat hij het (nog)niet weet. Hoogbegaafde mensen merken feilloos wanneer iemand een kader over hen heen legt, en ze haken af op het moment dat ze zich ingedeeld voelen.

Daarom in facetten

Daarom werd het een serie van negen delen. Een hoogbegaafd leven bestaat uit meerdere gaven die allemaal hoog staan: het denken, het voelen, de zintuigen, de spiritualiteit, de seksualiteit en de kracht van het lichaam. Elke gave kan doorslaan of dichtgaan, en elke gave heeft een diepe kant waar ze tot rust komt. Hoog denken vindt thuis in diep denken, hoog voelen in diep voelen. Elk deel volgt één van die gaven tot op die bodem. Een lezer hoeft ze niet op volgorde te lezen. Hij begint waar hij zich herkent, en vindt daar de taal die hij zelf nog niet had.

Af is het daarmee niet. Elke cliënt die zegt dat het bij hem anders zit, legt er een laag onder. Dan ga ik weer zoeken.

Dat de negen delen tegelijk verschijnen, heeft een reden. Ze konden pas af zijn als ze op elkaar waren afgestemd. Wat ik in het deel over seksualiteit schrijf over een lichaam dat te sterk leeft, moest kloppen met wat in het deel over sensitiviteit staat over een lichaam dat te veel binnenkrijgt. Een begrip dat in het ene deel een naam kreeg, mocht in het andere niet anders heten. Elk deel moest op zichzelf te lezen zijn. Tegelijk moest wie van het ene naar het andere gaat, merken dat het één bouwwerk is, met één model eronder. Dat afstemmen kostte tijd, en het kon alleen als alle negen tegelijk op tafel lagen.

De eerste is: Mens in Volheid. Hoogbegaafd in balans.
Het e-book is te koop! Direct bestellen? Klik hier

Liever eerst wat lezen over het boek?
Informatie vind je hier: Mens in volheid. Hoogbegaafd in balans

Leesbril
Dineke van Kooten

door: Dineke van Kooten

Gepubliceerd in: 11 oktober, 2026

5 min lezen

Dit artikel heeft de volgende tag(s):

BoekenHoogbegaafd

Inzichten

Gerelateerde artikelen

Man-vrouw
De kracht van verbondenheid
Ik was onlangs op een congres en ik keek: de spreker was daar samen met zijn vrouw. Wat mij raakte, was de eenheid die ik tussen hen voelde. Hij stond daar niet alleen. Naast zijn uitgesproken onderbouwde visie werd ik ook geraakt door de kracht van hun verbondenheid. Het opvallendste aan die waarneming is één zin: hij stond daar niet alleen. Ik die hem niet kende, zag hem spreken en merkte iets op tussen twee mensen. Wat ik zag, zat dus niet in
Man-vrouw
Waar je werkelijk gezien wordt
De rangorde Begin oktober verscheen Vriendschap van socioloog Beate Völker, met als ondertitel: alles over de belangrijkste relatie in ons leven. In het Nederlands Dagblad zegt ze het nog scherper. (https://www.nd.nl/nieuws/nederland/1335497/vriendschap-is-voor-de-samenleving-belangrijker-dan-het-huwel) Voor de samenleving is vriendschap belangrijker dan het huwelijk, omdat een huwelijk ‘veel minder zicht biedt op andere perspectieven’. In een vr
Dineke
Sara lachte
Twintig jaar na de kapel in Gent Langs het water Een paar weken geleden ging ik drie dagen alleen weg met de camper. Ik zocht plekken aan de waterkant, maar reed ze voorbij, de een na de ander. Bij elke plek kwam dezelfde vraag: hier, of verderop? Verderop was het misschien mooier, of stiller, of minder in het zicht. Ik reed door tot ik mezelf dwong de motor uit te zetten. Toen zat ik daar, en wist niet wat ik moest doen. Moest. Het woord staat e

Verder

Waar wil je beginnen?

Lees verder in een van de boeken, kom naar een programma of verdiepingsdag, of krijg nieuwe artikelen en podcasts in je mailbox.

Bekijk de programma's Koop een boek