In de vertaling van G.P. Luttikhuizen
website: https://www.brammoerland.com/
1
De ene Hebreeer maakt een ander Hebreeer en zo iemand noemt men: ‘proseliet’. Maar een proseliet maakt niemand proseliet. Sommige mensen echter zijn zoals ze ontstaan zijn en ze maken anderen gelijk aan zichzelf. Het is hun voldoende dat ze ontstaan.
2
Een slaaf is er alleen op uit vrij te worden. Hij stelt zijn hoop niet op het verkrijgen van het vermogen van zijn meester. Maar de zoon is niet alleen maar een zoon; hij eigent zich de erfenis van de vader toe.
3
De erfgenamen van de doden zijn zelf dood en ze erven het dode. Wie erven wat levend is, die leven en ze erven wat leeft en wat dood is. De doden erven niets, want hoe zou een dode kunnen erven? Als een dode erft wat leeft, zal hij niet sterven, maar voluit leven.
4
Een heiden sterft niet, want hij heeft nooit zo geleefd dat hij zou kunnen sterven. Wie tot geloof in de waarheid is gekomen, is tot leven gewekt en loopt gevaar om te sterven, juist omdat hij leeft.
5
Sedert Christus is gekomen, is de wereld geschapen, worden de steden versierd en worden de doden naar buiten gedragen.
6
Toen we nog Hebreeën waren, waren we wezen. We hadden alleen onze moeder. Maar toen we christenen werden, kregen we zowel een vader als een moeder.
7
Wie in de winter zaaien, oogsten in de zomer. De winter is de wereld; de zomer is die andere werkelijkheid. Laten we zaaien in de wereld opdat we kunnen oogsten in de zomer. Daarom past het ons niet om in de winter te bidden. De winter gaat aan de zomer vooraf.
Als iemand in de winter oogst, zal hij niet werkelijk oogsten maar slechts het gewas uitrukken.
Zijn arbeid zal geen vruchten opleveren, want er zullen geen vruchten zijn en op de sabbat zal zijn akker onvruchtbaar blijken.
8
Christus kwam om sommigen los te kopen, om anderen te redden en weer anderen te verlossen. De vreemdelingen kocht hij los en maakte hij tot de zijnen. En de zijnen plaatste hij apart, zij voor wie hij vrijwillig de losprijs had betaald. Niet pas toen hij verscheen, schonk hij uit vrije wil zijn leven, maar al zolang de wereld bestaat heeft hij zijn leven beschikbaar gesteld. Nadat hij eerst het leven op zich genomen had stond hij zichzelf af als onderpand. Hij viel in handen van rovers en werd gevangen genomen. Maar hij redde zijn leven en verloste de goeden in de wereld evenals de slechten.
Licht en duisternis, leven en dood, rechts en links zijn broers van elkaar. Ze kunnen niet van elkaar gescheiden worden. Om die reden zijn noch de goeden goed, noch de slechten slecht en is leven niet alleen maar leven en dood niet alleen maar dood.
Daarom zal een ieder tot zijn oorsprong ontbonden worden. Maar degenen die boven de wereld staan kunnen niet ontbonden worden; ze bestaan eeuwig.
10
De namen waarmee men kosmische zaken benoemt zijn vaak zeer misleidend, want ze leiden weliswaar hun betekenis af van wat bestaat, maar richten zich op wat niet bestaat. Wie ‘God’ hoort, denkt niet aan wat werkelijk bestaat, maar bedenkt iets wat niet bestaat. Zo is het ook met ‘de vader’ en ‘de zoon’ en ‘de heilige geest’ en met ‘leven’ en ‘licht’ en ‘opstanding’ en ‘kerk’ en al het andere: men denkt niet aan wat bestaat maar aan wat niet bestaat, tenzij men het bestaande heeft leren kennen.
Wereldlijke mensen laten zich makkelijk door namen misleiden. Als hun bestaan geworteld zou zijn in het werkelijk bestaande, dan zouden deze namen geen deel uitmaken van de wereld en zouden ze niet aan wereldse zaken worden verbonden. Tegenover het werkelijk bestaande verliezen namen hun kracht.
Eén enkele naam is in de wereld onuitsprekelijk: de naam die de vader aan de zoon heeft gegeven. Deze is boven alle andere namen verheven. Het is de naam van de vader. Want de zoon zou geen vader kunnen worden als hij zich niet bekleedde met de naam van de vader. Degenen die deze naam dragen, kennen hem wel maar spreken hem niet uit. En die hem niet dragen, kennen hem niet.
De waarheid kreeg vele namen in de wereld omdat zij zonder namen onmogelijk gekend kan worden. De waarheid zelf is echter één. Ze toont zich in vele gedaanten omwille van ons die over dit ene onder vele namen in liefde worden onderricht.
11
De machten wilden de mens misleiden omdat ze zagen dat hij verwant is aan het waarachtig goede. Zij ontnamen aan wat goed is zijn naam en gaven die aan het niet-goede om de mensen met die naam te misleiden en hen te binden aan het niet-goede.
En ach, wat zijn ze toch aardig voor de mensen! Bij wijze van gunst mag men zich in hun valse goedheid schikken.
Maar ze wisten wat ze deden. Ze wilden de vrije mens gevangen nemen en voor eeuwig tot hun slaaf maken.
Deze machten misleidden de mens omdat ze niet wilden dat hij gered wordt. Want als de mens gered wordt, zullen er geen offers meer gebracht worden en er zullen geen dieren meer worden geschonken aan de machten.
Offerdieren worden levend aan de machten geschonken, en ze sterven als ze geofferd worden.
De mens echter die zichzelf aan God schenkt wordt van een dode een levende.
12
Voordat Christus kwam, was er geen brood in de wereld. Zo was het al in het paradijs, de plaats waar Adam was; er waren veel planten die de dieren tot voedsel dienden maar geen graan om de mens te voeden.
De mens voedde zich als de dieren.
Maar toen Christus kwam – deze volkomen mens – bracht hij brood uit de hemel opdat de mens met het voedsel van de mens gevoed zou worden.
13
De machten dachten dat ze op eigen kracht en uit eigen wil deden wat ze deden. Maar in het geheim bracht de Heilige Geest alles via hen tot stand zoals hij het wilde.
De waarheid, die vanaf het begin bestaat, wordt overal uitgezaaid. Hoewel velen zien dat ze uitgezaaid wordt, zijn er maar weinigen die zien dat ze geoogst wordt.
14
Sommigen zeggen: ‘Maria is zwanger geworden van de Heilige Geest’. Ze dwalen. Ze weten niet wat ze zeggen. Wanneer is ooit een vrouw zwanger geworden van een vrouw? Maria als maagd, door geen macht bezoedeld, is een verzinsel van de Hebreeën – dat zijn de apostelen en de navolgers van de apostelen. De machten hebben zichzelf bezoedeld door te zeggen ‘deze maagd door geen macht bezoedeld’.
De Heer zou niet gezegd hebben: ‘Mijn vader die in de hemel is’, als hij niet nog een andere vader had; hij zou dan eenvoudigweg ‘mijn vader’ hebben gezegd.
15
De Heer zei tegen de leerlingen: ‘Wees welkom in het huis van de Vader, maar voeg er niets aan toe en doe er niets aan af.’
16
‘Jezus’ is een geheime naam. ‘Christus’ is een openbare naam. Daarom is de naam ‘Jezus’ niet gebonden aan een enkele taal; hij wordt overal ‘Jezus’ genoemd.
Wat Christus betreft: zijn naam is in het Syrisch ‘Messias’, maar in het Grieks ‘Christos’. Ongetwijfeld hebben anderen daar hun eigen woorden voor, afhankelijk van hun taal.
‘De Nazarener’ is de naam voor degeen die het geheim geopenbaard heeft.
Christus heeft alles in zich: mens, engel, mysterie en de vader.
17
Degenen die zeggen: ‘De Heer is eerst gestorven en toen opgestaan’, dwalen. Want hij is eerst opgestaan en toen gestorven. Pas als je de opstanding verwerft kun je sterven.
18
Niemand zal een waardevol voorwerp in een opzichtig ding verbergen, maar dikwijls heeft iemand talloze tienduizenden weggestopt in iets dat nog geen stuiver waard is. Zo is het ook met de ziel. Zij is iets kostbaars en ze is in een verachtelijk lichaam terechtgekomen.
vertaling tot hiertoe herzien
19
Sommigen vrezen dat ze naakt op zullen staan. Daarom willen ze in het vlees opstaan.
Ze weten niet dat juist degenen die het geheim in zich dragen, naakt zijn.
Degenen die zich willen ontkleden door zich van het vlees te ontdoen zijn helemaal niet naakt.
‘Vlees en bloed zullen het Koninkrijk Gods niet erven.’ Wat is het dat niet kan erven? Datgene waarmee wij bekleed zijn. En wat zal dan wel erven? Dat wat van Jezus is en zijn bloed. Daarom heeft hij gezegd: ‘Wie mijn vlees niet eet en mijn bloed niet drinkt, heeft geen leven in zich.’ Wat betekent dit? Zijn vlees is het woord en zijn bloed de Heilige Geest. Wie dat ontvangen heeft, heeft voedsel en hij heeft drinken en kleren.
Ik bestrijd ook de anderen die zeggen dat het niet zal opstaan. Ze hebben dus allebei ongelijk. Je zegt: ‘Het vlees zal niet opstaan.’ Maar zeg me dan wat wèl zal opstaan opdat we jou de eer laten. Je zegt: ‘De geest in het vlees’, en: ‘Dit is ook het licht in het vlees.’ Maar ook dat is iets dat in het vlees is, want wat je ook zegt, je noemt niets buiten het vlees. Het is noodzakelijk om in dit vlees op te staan, omdat alles daarin aanwezig is.
20
In deze wereld zijn degenen die de kleren aandoen belangrijker dan de kleren. In het Koninkrijk der Hemelen zijn de kleren belangrijker dan degenen die ze hebben aangetrokken.
21
Met water en vuur wordt de gehele plaats gereinigd, het zichtbare door het zichtbare, het verborgenen door het verborgene. Sommige dingen zijn verborgen in wat zichtbaar is. In water is water, in zalvingsolie is vuur.
22
Jezus heeft alles in het geheim gedragen. Hij openbaarde zich namelijk niet zó als hij in werkelijkheid was, maar hij openbaarde zich zó dat hij gezien kon worden. Hij openbaarde zich aan allen. Aan de groten openbaarde hij zich groot, aan de kleinen klein, aan de engelen als engel en aan de mensen als mens. Daarom bleef zijn woord voor iedereen verborgen. Sommigen hebben hem gezien, maar dachten dat ze zichzelf zagen. Maar toen hij zich aan zijn leerlingen in heerlijkheid openbaarde op de berg, was hij niet klein. Hij was groot geworden. Maar hij maakte (ook) de leerlingen groot zodat ze konden zien dat hij groot was.
26b
Op die dag zei hij tijdens de dankzegging: ‘U die het volkomene, het licht, verenigd hebt met de Heilige Geest, verenig ook de engelen met ons, de afbeeldingen.’
27
Veracht het lam niet! Want zonder hem is het niet mogelijk de koning te zien. Niemand zal naakt zijn weg naar de koning kunnen vinden.
28
De hemelse mens heeft meer kinderen dan de aardse mens. Als de kinderen van Adam met velen zijn, hoewel ze sterven, met hoevelen meer zijn dan de kinderen van de volkomen mens die niet sterven maar steeds geboren worden.
29
De vader maakt een zoon, maar de zoon is niet in staat een zoon te maken. Want wie is voortgebracht, kan niet voortbrengen. De zoon verwerft zich geen kinderen maar broers.
30
Allen die in de wereld geboren worden, worden door de natuur voortgebracht. En de anderen worden door de Geest voortgebracht. Degenen die door hem worden voortgebracht [roepen (?)] vandaar naar de Mens, [omdat ze zich voe]-den met de belofte [van een plaats] in de hoogte.
31
[…] via de mond […] als het woord vandaar was uitgegaan, zou het gevoed worden via de mond en volkomen worden. Want de volkomenen worden zwanger en baren door een kus. Om die reden kussen ook wij elkaar. We worden zwanger door de genade die we onder elkaar hebben.
32
Drie zijn er die altijd met hem meegingen: Maria, zijn moeder, en haar zuster en Magdalena, die zijn metgezellin wordt genoemd. Want Maria is zijn zuster en zijn moeder en zijn begeleidster.
33
‘De Vader’ en ‘de Zoon’ zijn eenvoudige namen; ‘de Heilige Geest’ is een dubbele naam. Zij zijn namelijk op alle plaatsen: ze zijn boven, ze zijn beneden, ze zijn in wat verborgen is, ze zijn in wat openbaar is. De Heilige Geest is in wat zich openbaart; hij is beneden, hij is in het verborgenen, hij is boven.
34
De boze machten werken in dienst van de heiligen, want ze zijn verblind door de Heilige Geest zodat ze denken dat ze hun mensen dienen wanneer ze werken voor de heiligen. Daarom stelde een leerling eens een vraag over een wereldse zaak. Hij zei hem: ‘Vraag uw moeder en zij zal u geven van de dingen die van een ander zijn.’
35
De apostelen zeiden tegen de leerlingen: ‘Moge ons gehele offer gezouten worden.’ Ze noemden Sofia ‘zout’. Zonder haar is een offer niet aangenaam.
36
Sofia is onvruchtbaar [zonder de] zoon. Daarom wordt ze ‘[…] van zout’ genoemd. De plaats waar zij op hun manier zullen […] de Heilige Geest. [Daarom] heeft zij veel kinderen.
37
Wat de vader bezit, behoort aan de zoon. Zolang de zoon zelf klein is, vertrouwt men hem het zijne niet toe. Wanneer hij man wordt, geeft zijn vader hem alles wat hij bezit.
38
De verdwaalden die uit de Heilige Geest voortkomen, zijn ook door hem verdwaald geraakt. Door dezelfde adem vlamt zo het vuur op en gaat het uit.
39
Echamoth is een andere dan Echmoth. Echamoth is eenvoudig Sofia. Echmoth is de Sofia van de dood (…), degene die de dood kent. Ze wordt ‘de kleine Sofia’ genoemd.
40
Er zijn dieren die de mens gehoorzamen zoals het kalf en de ezel en dergelijke. Andere doen dat niet. Die leven op zichzelf in het wild. De mens ploegt de akker met behulp van de dieren die gehoorzaam zijn. En daarvan voedt hij zichzelf en de dieren, zowel de huisdieren als de wilde dieren. Zo is het ook met de volkomen mens. Door machten die gehoorzamen ploegt hij, ervoor zorgend dat alles tot stand komt. Daardoor staat de gehele plaats vast, de goede evenals de slechte dingen, die van rechts en die van links. De Heilige Geest weidt (ze) allemaal en heerst over (alle) machten, de gehoorzame, de niet-gehoorzame en de op zichzelf staande (machten). Want hij verza[-melt (?) (en)] hij sluit ze in, zodat [ze… als ze] willen […].
41
De geschapen [mens…] Je zou zijn kinderen edele schepselen vinden. Als hij niet geschapen was maar geboren, zou je zijn nakomelingen edel vinden. Nu echter werd hij geschapen (en) verwekte hij. Wat is dat voor adel?
42
Eerst ontstond het overspel, daarna de moord en deze kwam uit het overspel voort. Want hij was het kind van de slang. Daarom werd hij een moordenaar, evenals zijn vader, en hij doodde zijn broer. Elke gemeenschap die tussen ongelijken plaatsvindt, is overspel.
43
God is een verver. Zoals de goede kleuren – die de echte worden genoemd – vergaan met de stoffen die ermee geverfd zijn, zo gaat het ook met degenen die God heeft geverfd. Omdat zijn kleuren onsterfelijk zijn, worden zij onsterfelijk door zijn verfstoffen. God nu doopt degenen die hij doopt, in water.
44
Niemand kan iets van de vaststaande dingen zien zonder gelijk aan die dingen te worden. Het is niet zo als de mens in de wereld, die de zon ziet zonder zon te zijn en die de hemel en de aarde en al het andere ziet zonder dat hij die dingen is. Met de waarheid is het anders: je zag iets van die plaats en je werd gelijk aan hen; je zag de Geest en je werd Geest; je zag Christus en je werd Christus; je zag de Vader en je zult vader worden. Daarom zie je hier alles en niet jezelf, maar daar zie je jezelf. En wat je ziet, zul je worden.
45
Geloof ontvangt, liefde geeft. Niemand zal kunnen ontvangen zonder geloof. Niemand zal kunnen geven zonder liefde. Vandaar dat we geloven om te ontvangen en hebben we lief om echt te geven. Want als iemand niet uit liefde geeft, heeft hij geen voordeel van wat hij gegeven heeft.
46
Wie de Heer niet ontvangen heeft, is nog Hebreeër.
47
De apostelen vóór ons noemden hem als volgt: ‘Jezus, de Nazoreeër, Messias’, dat wil zeggen: ‘Jezus, de Nazoreeër, Christus’. De laatste naam is ‘Christus’, de eerste ‘Jezus’, de middelste ‘de Nazoreeër’.
‘Messias’ heeft twee betekenissen, zowel ‘Jezus’ als ‘de begrensde’. ‘Jezus’ is Hebreeuws voor ‘de verlossing’. ‘Na`ara’ is ‘de waarheid’