EXODUS het vijfde gebod

`

EER JE VADER EN JE MOEDER, OPDAT JE DAGEN VERLANGD ZULLEN WORDEN OP DE AARDE DIE DE EEUWIGE JE GOD JE GEEFT. – het 5de gebod


Waarom eren we onze ouders?
Deze mitswa wordt als zo zwaar beschouwd dat het een van de tien geboden is. Het belang van het eren van de ouders wordt verder benadrukt door het feit dat het het vijfde van de 10 geboden is.

Zoals velen weten, werden de 10 geboden gegeven op twee tabletten met op elke tablet vijf geboden. Het eerste tablet was gereserveerd voor die wetten die te maken hebben met de relatie van een persoon met G ‑ d, terwijl het tweede tablet de wetten behandelt die menselijke interactie regelen. De wijzen merken op dat het opnemen van de wet om de ouders te eren op de eerste tablet de betekenis ervan aantoont. Het is zo’n cruciaal aspect van ons bestaan dat we alleen door het vervullen van deze wet onze relatie met de Almachtige ten volle kunnen waarderen.

auteur: Yeruchem Eilfort
datum: mei 2006
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519585/jewish/Why-Do-We-Honor-Our-Parents.htm

De 10 Geboden zijn twee keer opgetekend in de Torah. De eerste keer dat ze verschijnen is in het gedeelte van Yitro en de tweede keer is in het gedeelte van Va’Etchanan. Wanneer ze de tweede keer verschijnen, is de bewoording een beetje anders, aangezien de woorden “De Heer, uw God, beval u” worden toegevoegd. De aanvullende woorden onderstrepen het feit dat hoewel we van nature de neiging hebben om onze ouders te eren, deze neiging kan afnemen afhankelijk van de omstandigheden. Als we er echter aan worden herinnerd dat dit een direct gebod van God is, moeten we begrijpen dat het vervullen van deze verplichting niets te maken heeft met onze persoonlijke gevoelens of ervaringen. In plaats daarvan wordt het idee versterkt om onze ouders te eren, niet alleen vanwege onze natuurlijke gevoelens, maar ook omdat de “opperbevelhebber” het zo heeft verordineerd.

Deze specifieke wet luistert terug naar een terugkerend thema. De joodse filosofie stelt dat er drie partners zijn bij het creëren van een nieuw leven, en dat zijn God, de moeder en de vader. We moeten onze ouders niet alleen met liefde, maar ook met ontzag bekijken. We plaatsen onze ouders op een voetstuk en houden ze daar.

Deze filosofie herinnert ons aan een cruciale component in het joodse geloof. In tegenstelling tot het seculiere standpunt, begrijpen we dat hoe verder we teruggaan in de joodse geschiedenis, hoe groter onze voorgangers worden beschouwd. Het is waar dat we misschien vooruitgang hebben geboekt op het gebied van seculiere kennis, maar als het gaat om het rijk van het spirituele, verbleken we in vergelijking met degenen die voor ons kwamen. Wij Joden weten ook dat degenen die uitblinken in de spirituele arena onze rolmodellen zijn en de “superhelden” van elke Jood.

Als rabbijn krijg ik regelmatig de vraag: “Viert u de feestdagen van Thanksgiving, Moederdag en Vaderdag?” Hierop antwoord ik: “In het judaïsme leren we dat elke dag een dag van dankzegging moet zijn, en dat we elke dag onze ouders moeten eren en koesteren.”

Het is om deze redenen dat we allemaal moeten proberen om onze ouders echt te eren. Dat betekent dat we ons actief inspannen om in hun behoeften te voorzien (zowel fysiek als spiritueel), en ze met het grootste respect behandelen, of we het nu met ze eens zijn of niet. Het is niet alleen leuk of verstandig om te doen; het is een direct gebod van G ‑ d!


Het religieuze aspect van het eren van ouders
Een impliciete toespeling op de diepere betekenis van het gebod om “je vader en je moeder te eren” wordt opgemerkt in de context waarin dit bevel voorkomt. Het verschijnt als een van de tien geboden.

Bovendien maakt het binnen de Decaloog zelf deel uit van de eerste van de twee tablets. Dit is nogal significant. Want hoewel de hele decaloog van goddelijke oorsprong is (zoals de hele Thora), behandelen de voorschriften op de eerste tablet typisch religieuze zaken van de man-G-d relatie.

auteur: Jacob Immanuel Schochet
datum: januari 2010
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519580/jewish/The-Religious-Aspect-of-Honoring-Parents.htm

De mitswo’s op de tweede tablet behandelen de zaken die verband houden met intra-menselijke relaties. Je zou verwachten dat het vijfde gebod in de laatste vijf wordt gegroepeerd, aangezien het ook een kwestie van sociale aangelegenheid lijkt te behandelen. In feite grenst het echter aan de eerste vier die van zuiver religieuze aard zijn.

De klassieke commentatoren merkten dit al op en bieden verschillende interpretaties [Cf. Hadar Zekenim; Ramban; Abarbanel; en anderen.].

Sommigen suggereren dat dit de aandacht vestigt op de rol van de ouders als degenen die hun kinderen de juiste begeleiding geven met betrekking tot hun religieuze verplichtingen. Maar er is een nog diepere toespeling die onafhankelijk is van de postnatale ouderbetrokkenheid en alleen gericht is op het creatieve vermogen van de ouders.

De kind-ouderrelatie is analoog aan en nauw verweven met de man-God-relatie. Dit is zo omdat bij het op deze wereld brengen van een kind de ouders een partnerschap aangaan met G’d: de materiële substantie is afgeleid van de ouders, terwijl G’d geest en ziel schenkt, de vitale vorm van de mens [Zie Kidushin 30b; Nidah 31a.].

Het vijfde van de Tien Geboden suggereert impliciet bewustzijn van iemands oorsprong, kennis van iemands bestaansreden en dankbare erkenning van iemands bronnen.

Bewustwording van de rol van de ouders als creatieve agenten leidt tot contemplatie over en erkenning van de ultieme Schepper en Verstrekker van alles: G’d. Erkenning en dankbaarheid zullen zich dan uitstrekken van de onmiddellijke en visuele tastbaarheden tot die welke men pas na enige meditatie gaat herkennen.

Om deze reden wordt de eer van God aan de ouders getoond alsof het aan Hemzelf werd getoond; en omgekeerd wordt het nalaten ouders te eren beschouwd als een belediging voor G’d [Mechilta in Exodus 20:12; Sifra over Lev 19: 3.].

Daarom staat dit gebod in het midden van de decaloog: het bemiddelt tussen de eerste vier en de laatste vijf voorschriften omdat het verband houdt met beide groepen. Het is zowel een religieus als een sociaal principe.

Correct gedrag jegens ouders wordt gezien als een logische trede op de ladder die leidt tot correct gedrag jegens onze Vader in de hemel en de verwezenlijking van het uiteindelijke doel van de mens. Hij die naar zijn ouders luistert zoals hij zou moeten, kan worden verondersteld ook andere religieuze verplichtingen na te komen [Zie Zohar III: 81b.].


Eer mijn moeder ?!
Vraag:
Ik weet dat de tien geboden van ons eisen dat we onze ouders respecteren. Maar niet alle ouders verdienen respect. Ik walg van de dingen die mijn moeder heeft gedaan. Ze is nu oud en heeft me nodig, maar er is niets in haar leven dat respect verdient. Hoe kan ik mijn moeder respecteren zonder mijn waardigheid te verliezen?

auteur: Aron Moss
datum: mei 2006
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519583/jewish/Honor-My-Mother.htm

Antwoord:
Je moeder respecteren betekent niet dat je denkt dat ze helemaal goed is. Maar ze kan zeker niet allemaal slecht zijn. Je kunt vast wel een verlossende eigenschap bedenken, iets goeds dat je moeder heeft gedaan. Er moet iets zijn waarvoor je kunt zeggen dat ze een waardevol persoon is. Kun je niet één goed ding bedenken dat ze heeft bereikt?

Ik kan. U.

Respect voor ouders is een basis voor zelfrespect
Of je het nu leuk vindt of niet, je bent een product van je ouders. Hoe verschillend je ook bent van hen, hoe ver je ook gaat om te voorkomen dat je hun fouten herhaalt, je zult nooit in staat zijn om het simpele feit dat ze je ouders zijn, te veranderen. Of het nu goede ouders waren of vreselijke ouders, of ze je nu opbouwden of afzetten, ze zijn waar je vandaan komt.

Je moeder heeft je ter wereld gebracht. Als je echt denkt dat je moeder helemaal slecht is, zonder een goed bot in haar lichaam, dan zul je jezelf op een bepaald niveau zien als een van haar mislukkingen. Jouw bestaan komt voort uit haar. Respect voor ouders is een basis voor zelfrespect.

Het feit dat ze een kind heeft gekregen dat een duidelijk besef heeft van goed en kwaad, en zich bewust is van haar wangedrag, betekent dat ze niet allemaal slecht moet zijn. Ze krijgt misschien niet de eer voor uw morele gevoeligheid, maar ze krijgt wel de eer voor uw bestaan. Als er niets anders is, kun je haar daar in ieder geval voor respecteren. Verre van uw waardigheid in gevaar te brengen, vormt het respecteren van uw moeder de basis voor uw waardigheid, omdat zij, samen met uw vader en G’d, een partner was bij uw geboorte.

Respect betekent niet dat ze haar tekortkomingen accepteert of haar wandaden excuseert. Het betekent dat als je moeder hulp nodig heeft, je er voor haar moet zijn. Als ze spreekt, hoeft u het er niet mee eens te zijn, maar u moet respectvol luisteren. Je moet haar als een moeder behandelen. Als dat niet lukt, heeft uw zelfrespect een wankele basis.

Je hoeft het leven dat je moeder heeft geleid niet te respecteren. Maar voor uw eigen bestwil moet u respecteren dat zij uw moeder is.


Een wazige lijn
We hebben nu enkele weken gekeken naar de Tien Geboden – in het bijzonder de correlatie tussen de eerste vijf, ingeschreven op één tablet, en de tweede vijf, ingeschreven op de tweede tablet. We hebben gezien hoe het zesde gebod “Dood niet” in feite gewoon een andere manier is om te zeggen “Ik ben de Heer, uw G’d”; hoe de 7e de 2e weerspiegelt, dat de 8e is geworteld in de 3e, enzovoort.

Dat brengt ons bij de geboden 5 en 10. Wat is het verband tussen de geboden? Dit is wat de Midrasj zegt:
Er staat geschreven: ‘Eer uw vader en uw moeder’, en overeenkomstig dat staat er geschreven: ‘U zult niet begeren. ‘ Dit is om ons te leren dat iemand die begeert, uiteindelijk een zoon zal verwekken die zijn vader en moeder vervloekt en iemand eert die niet zijn [ware] vader is.

auteur: Yanki Tauber
datum: maart 2004
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519315/jewish/A-Blurry-Line.htm

In de eerste vier sets van geboden hebben we gezien dat het verband diep gaat – in de mate dat de twee geboden in elke “set” kunnen worden beschouwd als twee uitdrukkingen van hetzelfde principe. Ik ben er daarom van overtuigd dat een soortgelijk verband impliciet aanwezig is in de hierboven geciteerde woorden uit de Midrasj, hoewel ik het nog moet ontdekken. (Als een van onze lezers hier iets over heeft, zou ik het op prijs stellen om van u te horen).

Laten we ondertussen enkele parallellen bespreken die kunnen worden onderscheiden van de uitspraken van de wijzen en chassidische meesters over deze twee geboden.

In de regel spreken de vijf geboden op de eerste tablet over zaken ’tussen mens en God’, terwijl de tweede tablet de relatie ’tussen mens en mens’ regelt. Het 5e en 10e gebod lijken echter uitzonderingen op deze regel. .

“Eer je vader en je moeder” lijkt een puur sociale wet. Wat betreft het 10e gebod: “Je zult het huis van je medemens niet begeren … Je zult de vrouw van je medemens niet begeren”, dit gaat niet over het geval waarin actie wordt ondernomen als gevolg van het verlangen van de coveter – dat zou een overtreding van het 8e gebod (“U zult niet stelen”) of het 7e (“U zult geen overspel plegen”). Het is dus helemaal niet duidelijk dat er iets nadeligs is gedaan met de “kerel” in kwestie. Ik ken zelfs enkele huiseigenaren voor wie het primaire doel bij het bouwen van hun huis was dat het begeerd zou worden door hun buren. Verlangend naar wat jou niet toebehoort, lijkt meer een zonde tegen God (ontevredenheid tonen met wat Hij je heeft toebedeeld) of tegen jezelf (de zegeningen van het leven verzuren met misleide inspanningen) dan tegen een medemens.

Misschien hoort ‘Eer je vader’ dan wel echt op de tweede tablet thuis, en had ‘Je zult niet begeren’ op de eerste gegraveerd moeten staan?

Er zijn twee chassidische leringen die, naar ik geloof, enig licht werpen op deze twee “misplaatste” geboden.

De oude filosofen formuleerden een regel dat ‘een eindig ding geen oneindige kwaliteit kan bezitten’. Maar de chassidische meesters wijzen erop dat de mens (op het eerste gezicht een eindig iets) deze regel overtreedt door de oneindige kracht van voortplanting te bezitten – de kracht om kinderen te baren, die op hun beurt kinderen zullen baren, en oneindig. (De eindigheid van het fysieke universum in tijd en ruimte kan externe grenzen opleggen, maar het potentieel zelf is oneindig). Het is om deze reden dat een huwelijk wordt aangeduid als een “eeuwig bouwwerk” en de huwelijksverbintenis wordt beschouwd als het meest goddelijke van menselijke inspanningen.

De tweede chassidische leer heeft betrekking op de kracht van het denken. Het fysieke vlak waarop we met elkaar omgaan – zeggen de chassidische meesters – is slechts de meest externe laag van de werkelijkheid, waarachter een opeenvolging van diepere, spirituele zelven ligt, waarop we ook invloed hebben op en worden beïnvloed door het doen en laten van onze medemensen. zielen. Wat we zeggen en zelfs over elkaar denken, heeft een diepgaand effect – zelfs als het nooit tot actie leidt, en zelfs als degene over wie wordt gesproken of over nagedacht, zich niet bewust is van wat zijn medemens over hem heeft gedacht of gesproken. (Een beroemd verhaal dat deze waarheid illustreert, wordt verteld over de oprichter van het chassidisme, Rabbi Israel Baal Shem Tov.)

Met andere woorden, je vader en moeder eren betekent het goddelijke in de mens eren (wat hen tot je vader en moeder maakt), en afzien van begeren, al was het maar in onuitgesproken gedachten, wat de rechtmatige betekenis van je medemens is, erkennen dat je relatie met hem of haar reikt verder dan de zichtbare, fysieke vlakte, om je spirituele zelf en ziel te omhullen.

Dus terwijl de twee tabletten de respectieve rijken van het menselijke en het goddelijke afbakenen, toont het slotgebod op elke tablet aan dat de lijn ertussen veel minder scherp en star is dan we misschien denken.


Maar is hij goed voor zijn moeder?
In scènes die doen denken aan de oorspronkelijke Openbaring, zullen we deze week in Shul opstaan om de Tien Geboden te lezen; het opnieuw creëren van de oorspronkelijke aanvaarding van de Torah. Omdat alle Joden bij elkaar stonden aan de voet van de berg Sinaï, verkondigde God eerst de Tien Geboden voordat Hij Zijn volk een permanent aandenken overhandigde, uitgehouwen op twee stenen tafelen.

auteur: Elisha Greenbaum
datum: onbekend
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519458/jewish/But-Is-He-Good-to-His-Mother.htm

Als je deze twee tabletten bekijkt, lijkt het erop dat de set van vijf geboden, die op de eerste tablet is gegraveerd, betrekking heeft op iemands relatie met God,
(1) Geloof in mij.
(2) Heb naast Mij geen andere God,
(3) Gebruik mijn naam niet ijdel.
(4) Houd mijn Shabbat.
(5) ?????

terwijl de tweede set van 5 het gepaste gedrag beschrijft dat menselijke interactie beheerst,
(1) Moord niet,
(2) overspel plegen,
(3) Stelen,
(4) Tale beer, of
(5) Begeren.

Maar hoe zit het met nummer 5 – “Eer je ouders”? Hoe past dat in de context? Betaal ik echt eer aan mijn ouders als onderdeel van mijn pact om een goddelijk leven te leiden, of eren we onze ouders uit dankbaarheid voor hun inspanningen voor ons? Als het laatste het geval is, is het gebod dan zeker meer geschikt voor de laatste groep geboden?

Ik herinner me dat ik een komiek hoorde beschrijven hoe hij zich voelde toen hij eindelijk kinderen kreeg: “Ik was minder bereid om dwazen te verdragen. Ik had zoiets van: ‘Ik heb dit niet nodig, ik kan nu mijn eigen mensen maken.’ ‘

Hoewel ik moet bekennen dat ik de lijn heb gebruikt, is deze niet per se juist. Ouders maken zelf geen kinderen; ze delen het voorrecht met God. Van de drie partners in het wonder dat de conceptie is, is G ‑ d verreweg de senior medewerker.

Als een paar ervoor kiest om zich voort te planten, nodigen ze het goddelijke vermogen om te creëren in hun leven uit. In deze beslissing om een vonk van Goddelijkheid, de ziel genaamd, in de vruchtbare grond van deze fysieke wereld te zaaien, bootsen ze werkelijk God na.

Een kind dat zijn ouders liefheeft en respecteert, kan inderdaad zijn dankbaarheid tonen voor de moeite die het heeft gedaan om hem te baren en op te voeden, maar de ware inkapseling van respect voor zijn ouders (en de reden waarom dit gebod is toegewezen aan de eerste tablet) is dat door te eren hen en hun beslissing om G ‑ d samen te werken, eert men hun senior partner – G ‑ d.


De eer van kinderen verdienen
In een wereld van crises is een onmiddellijk probleem de ontbinding van het gezin. We betreuren het overlijden van de legendarische joodse familie, niet uit sentimentaliteit, maar uit realistische waardering voor een persoonlijke ervaring. Het toegewijde gezin, een ankerplaats temidden van verwarring, is snel aan het verdwijnen, zelfs onder Joodse mensen. “Wat kunnen we doen?” is de verontruste kreet van ouders die zien dat hun kinderen bij hen vandaan groeien, ergens anders heen gaan voor begeleiding en zelfs genegenheid. We proberen tevergeefs de oude familiegeest te herscheppen en vragen ons af waarom het ons niet lukt.

auteur: Zalman Posner
datum: mei 2009
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/519584/jewish/Earning-Childrens-Honor.htm

De sfeer van een joods huis werd niet geproduceerd door spontane generatie, en evolueerde ook niet in een vacuüm. Het was het product van een proces. Een principe leidde de ouderen en werd op natuurlijke en onopvallende wijze door navolging en bewondering op de kinderen overgedragen. Kleur en warmte in een Joods gezin bestonden niet uit geïsoleerde en oppervlakkige ceremoniën die voornamelijk ‘voor de kinderen’ werden uitgevoerd. Ouders hielden het jodendom omdat het belangrijk voor hen was. De Thora-manier, waarbij verantwoordelijkheden en privileges werden benadrukt, zelfbeheersing werd onderwezen en beoefend, werd enthousiast gevolgd door volwassenen en vervolgens door jongeren. Misschien onbewust herkende en bewonderde het kind ouders met een ideaal waaraan ze zich vasthielden, en de banden tussen de generaties werden gesmeed en versterkt.

De sfeer van een Joods huis evolueerde niet in een vacuüm: ‘Eerbiedig je moeder en vader en observeer mijn Shabbats’.1 Ouders die respect verdienen, zullen worden gerespecteerd, en ze zullen het verdienen door’ mijn Shabbats na te leven ‘, in plaats van volgens principes te leven. genot en gemak. Innerlijk kunnen kinderen de ouders die hen volgen niet respecteren, ze kunnen ‘beslissen’.

Het ontduiken van verantwoordelijkheid door ouders moedigt de zelfredzaamheid van kinderen niet aan. De basis van het huis is de verantwoordelijkheid van de ouders; hun plicht is om eerlijke voorbeelden te zijn, intelligente gidsen. Het respect en de eerbied van de kinderen zal een huis creëren dat de grootste beloning is die een ouder kan kennen.

VOETNOTEN
1. Leviticus 19: 3.


Analogie tussen de relaties met G-d en ouders
De analoge relatie tussen het eren van God en het eren van ouders wordt explicieter uitgedrukt in de rabbijnse geschriften.

De wijzen merken op dat deze principes (van het eren en eren van G’d, en van het eren en eren van ouders) hermeneutisch gelijkgesteld en geassimileerd worden. De Torah gebruikt identieke taal voor beiden – “Zo werd het onderwezen” – Zie noot 19; Kidushin 30b.

auteur: Jacob Immanuel Schochet
datum: onbekend
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/110109/jewish/Analogy-Between-the-Relationships-to-G-d-and-Parents.htm

‘Het eren van iemands vader en moeder is Hem zeer dierbaar door Wiens woord de wereld is ontstaan. Want Hij stelde hun eer gelijk aan Zijn eer, en eerbied (vrees) voor hen aan eerbied (vrees) voor Hem, en vervloekte hen hem vervloeken.

“Er staat geschreven” eer je vader en je moeder “en dienovereenkomstig staat er geschreven” eer de Heer met je bezit “(Spr. 3: 9). De Schrift stelt dus het eren van ouders gelijk aan het eren van God.

“Er staat geschreven” gij zult vrezen voor een ieder zijn moeder en zijn vader “, en dienovereenkomstig staat er geschreven” gij zult de Heer vrezen, uw G’d. “(Deut. 6:13) De Schrift stelde aldus de vrees voor de ouders gelijk. met angst voor God.

“Er staat geschreven” en hij die zijn vader of zijn moeder vervloekt “enz. (Ex 21:17) en dienovereenkomstig staat er geschreven” een ieder die zijn G’d vervloekt “enz. (Levit. 24:15). vervloeking van de ouders met de vervloeking van G’d. “

In feite zijn de specifieke plichten van kinderlijke vroomheid naar analogie afgeleid van iemands plichten jegens God.

Door deze gedachte doordrongen, zei de Talmoedische wijze Rabbi Jozef, toen hij de voetstappen van zijn moeder hoorde,: “Ik zal opstaan voor de naderende Schechinah (de Goddelijke Aanwezigheid)! [Kidushin 31a.].

Inderdaad, Rabbi Shimon bar Yochai is van mening dat G’d meer belang hecht aan het eren van ouders dan aan het eren van Zichzelf: G’d wordt geëerd ‘met uw vermogen’ (Spr. 3: 9), dwz met datgene wat Hij heeft de mens genadig geschonken. Als je geld hebt, ben je verplicht om tienden apart te zetten, voor de armen en hongerigen te zorgen, religieuze artikelen te kopen, enz .; en als je dat niet hebt gedaan, ben je aan geen van hen verplicht. Maar als het gaat om het eren van ouders, of je nu de middelen hebt of niet – ‘Eer je vader en je moeder’, zelfs als je van deur tot deur moet smeken om je kost! [Yerushalmi, ibid.].


Wanneer niet gehoorzamen – een uitzondering
Er is maar één belangrijke kwalificatie.

Het feit dat de voorschriften om ouders te eren en te vereren geboden zijn van G’d impliceert niet alleen de brede reikwijdte en betekenis van deze mitswo’s, maar ook hun beperking. Het is God die deze mitswos voorschrijft, en het is de Torah van God die hun specifieke details omschrijft.

auteur: Jacob Immanuel Schochet
datum: onbekend
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/110110/jewish/When-Not-To-Obey-An-Exception.htm

Deze mitswo’s zijn daarom een integraal onderdeel van de Torah en zijn eraan onderworpen. Ze kunnen nooit van toepassing zijn op incidenten die in strijd zijn met de letter of de geest van de Torah:
“‘Gij zult een ieder zijn moeder en zijn vader vrezen, en gij zult mijn sabbatten houden; Ik ben de Heer, uw G’d.’ De Schrift plaatst de viering van de sabbat naast de vrees voor iemands vader om je te leren dat ‘hoewel ik je vermaand met betrekking tot de vrees voor je vader, toch niet naar hem luistert als hij je gebiedt de sabbat te ontheiligen. Het geval is met een van de andere geboden], want ‘Ik ben de Heer, je G’d’ – zowel jij als je vader zijn evenzeer verplicht om Mij te eren. Gehoorzaam hem daarom niet als dit resulteert in ongehoorzaamheid. Mijn woorden. ‘”[Rasji op Lev. 19: 3; Yevamos 5b; Bava Metzia 32a].

Als ouders hun kind zouden bevelen een positief of negatief gebod uit de Torah te overtreden, of zelfs een bevel dat van rabbijnse oorsprong is, moet het kind het bevel negeren. Bovendien, in het geval dat de vader een persoonlijke dienst van zijn zoon vraagt terwijl de zoon een mitswa moet verrichten, dan: als de mitswa kan worden uitgevoerd door anderen, laat hem die dan aan anderen delegeren en zorg dragen voor de plicht om zijn vader te eren. , want het ene gebod mag niet worden verwaarloosd om het andere te vervullen. Maar als er geen anderen zijn om de mitswa uit te voeren (en het kan niet worden uitgesteld), moet hij het zelf doen en de eer negeren die zijn vader toekomt, omdat zowel hij als zijn vader de plicht hebben om het gebod te vervullen. Het laatste zou in het bijzonder de plicht omvatten om Thora te bestuderen, die de plicht van het eren van ouders overtreft [Hilchos Mamrim 6: 12v., Sjoelchan Aroech, ibid, 240: 12v. en 25 (let op de commentaren ad loc.)].


Voorbeelden van ‘modelkinderen’
Hierboven hebben we de wettelijke definities aangehaald en uitgelegd wat het betekent om ouders te eren en te vereren. De Talmud biedt enkele verhelderende illustraties uit het werkelijke leven om de omvang van deze mitswo’s te onderwijzen.

Interessant genoeg is de vaak genoemde modelzoon een prominente heiden met de naam Dama, de zoon van Netina. Van hem wordt verteld dat hij liever een groot fortuin verspeelde dan zijn vader wakker te maken.

auteur: Jacob Immanuel Schochet
datum: onbekend
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/110111/jewish/Examples-Of-Model-Children.htm

Dezelfde Dama droeg eens een met goud geborduurde zijden mantel en zat tussen zijn edele leeftijdsgenoten toen zijn moeder kwam, zijn mantel van hem scheurde, hem op het hoofd sloeg en op zijn gezicht spuugde, maar hij schaamde haar niet [Kidushin 31a .].

Van Rabbi Tarfon wordt verteld dat zijn moeder ooit in haar tuin liep en haar sandaal splitste zodat ze op blote voeten naar huis zou moeten lopen. Daarop bleef Rabbi Tarfon zijn handen onder haar voeten strekken en ze liep er de hele weg overheen. Op een dag was hij ziek en kwamen zijn collega’s bij hem op bezoek. Zijn moeder zei toen tegen hen: “Bid voor mijn zoon Rabbi Tarfon, want hij eert mij meer dan ik toekom.”

‘Wat heeft hij je aangedaan?’ zij vroegen. Ze vertelde hen wat er was gebeurd. Ze antwoordden:
‘Als hij je duizenden keren meer had aangedaan, zou hij niet de helft van de eer hebben gedaan die in de Torah wordt voorgeschreven!’ [Yerushalmi, ibid. Zie ook Kidushin 31b.].

Gezien de diepe betekenis en de brede reikwijdte van deze mitswa, is het gemakkelijk te begrijpen waarom er naar wordt verwezen als de moeilijkste, de ‘zwaarste van de gewichtige geboden’. Deze strengheid wordt alleen gecompenseerd door de overeenkomstige goddelijke zegeningen als beloning voor de naleving ervan, die de mens zowel in deze wereld als in de komende wereld oogst.

Dat is de reden waarom rabbijn Zeeyra, die in zijn jeugd een wees was achtergelaten, eerst bedroefd was en zei: “Oh, dat ik vader en moeder had zodat ik hen kon eren en het paradijs zou erven!” Maar toen hij verhalen hoorde als die van Rabbi Tarfon, riep hij uit: “Gezegend zij de Barmhartige dat ik geen vader en moeder heb, want zo had ik niet kunnen handelen!” [Ibid.].

De opmerking van Rabbi Zeeyra betekent niet dat de verplichtingen om ouders te eren en te vereren ophouden met hun dood. Deze mitswo’s blijven zelfs dan van kracht, hoewel de plichten kunnen verschillen.

Zelfs na hun dood moet men altijd eerbied uiten wanneer men over ouders spreekt. Het reciteren van Kaddish, herdenkingsgebeden [Yizkor], enz. Zijn ook daden van kinderlijke vroomheid. Bovendien is er naast deze incidentele praktijken een manier om deze mitswo’s voortdurend te observeren, na het overlijden van de ouders niet minder dan tijdens hun leven, als volgt.

Gedrag van kinderen en eer van ouders
Iedereen moet in gedachten houden dat zijn persoonlijke gedrag veel invloed heeft op zijn ouders. Als iemand een voorbeeldig leven leidt, is dat een bron van vreugde en eer voor zijn ouders en zorgt het ervoor dat anderen hen prijzen en bewonderen. Omgekeerd is het ongepaste gedrag van een kind een bron van schande en onachtzaamheid van ouders, in hun eigen ogen en in de ogen van anderen [Zie Berachos 17a; Yoma 86a; Kesubos 45a.].

auteur: Jacob Immanuel Schochet
datum:
website: https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/110112/jewish/Childrens-Behavior-and-Parents-Honor.htm

Iemands gedrag is dus geen strikt privéaangelegenheid, maar houdt nauw verband met het voorschrift ‘Eer je vader en je moeder’. En zo werd geleerd:
“De Schrift zegt: ‘Een zoon eert zijn vader en een dienaar zijn meester.’ (Mal. 1:16) Een zoon eert zijn vader zoals er geschreven staat ‘Eer uw vader en uw moeder’ – en we stelden vast dat dit werd gedaan met eten, drinken en alle dingen. Maar opdat u niet denkt dat na de dood van de ouder men is vrijgesteld, het is niet zo; want hoewel hij gestorven is, is men verplicht hem nog meer te eren, zoals er staat geschreven ‘Eer uw vader’ enz.

“Wanneer de zoon op een krom pad wandelt, zal hij zeker schande en schande over zijn ouders brengen. Maar als hij op het rechte pad wandelt en zijn daden oprecht zijn, zal hij zeker eer verlenen aan zijn ouders en hem in deze wereld onder de mensen eren. en in de wereld die met de Heilige komt, gezegend is Hij …

“Een voorbeeld is Rabbi Elezar die zijn vader eerde in deze wereld en in de wereld die nog zou komen. Rabbi Shimon wordt nu meer geëerd in beide werelden … meer dan tijdens zijn leven, omdat hij heilige kinderen en een heilige stam heeft verdiend.

“Gelukkig zijn de rechtvaardigen die het verdienen om heilige kinderen te hebben en een heilige stam waarvan wordt gezegd: ‘Allen die ze zien, zullen erkennen dat zij het zaad zijn dat de Heer heeft gezegend.’ (Jesaja 61: 9) Amen. ” [Zohar III: 115b. Zie. Kalla Rabbathi ch. 2; Zohar Chadash 84c.]


Een fout rechtzetten
Mijn ouders eren

Het lijkt erop dat de belangrijkste boodschappen van het leven ontstaan door pijnlijke fouten te maken. God heeft ons geboden om onze ouders te eren – iets wat ik niet altijd heb gedaan.

Ik schrijf nu al een aantal jaren als journalist over mijn reis als een baal teshuvah, zowel in de joodse als in de seculiere media. Ik heb genoten van de erkenning en de positieve feedback van redacteuren, vrienden, rabbijnen en recentelijk van lezers over de hele wereld. Mijn trots vindt het leuk om de subtiel gemaakte woorden te zien en onze reis opnieuw te beleven in print en online. Maar ik was niet zo gevoelig als ik had moeten zijn voor de mensen die het dichtst bij ons stonden.

auteur: Mindy Rubenstein
datum: juni 2011
website: https://www.chabad.org/theJewishWoman/article_cdo/aid/1529678/jewish/Righting-a-Wrong.htm

Het lijkt erop dat de belangrijkste boodschappen van het leven komen door pijnlijke fouten te maken. Ik zeg graag dat mijn man en ik deze reis vijf jaar geleden zijn begonnen toen we meer religieus oplettend werden, maar dat is niet echt waar. Voor mij begon het bij de geboorte toen ik een mooie Hebreeuwse naam kreeg. Het werd voortgezet door mijn toegewijde ouders, die me dertig minuten per rit naar de zondagsschool en de Hebreeuwse school brachten, en vervolgens naar bevestiging en seniorenstudie. Hun verlangen om mij liefde voor het jodendom bij te brengen, kwam tot uiting in mijn prachtige bat mitswa, terwijl mijn moeder de details, de gastenlijst, de ceremonie bij het aansteken van kaarsen, het menu bestudeerde. En toen, terwijl ik met mijn man onder de gebloemde choepa stond, keken mijn ouders met liefde toe na vele maanden van zorgvuldige planning, winkelen en tranen.

Maar ik heb de afgelopen jaren een ander beeld geschilderd. Ik schreef over de rituelen en wetten die ik niet leerde, wat mij werd ontzegd in plaats van wat mij werd gegeven. Jarenlang hielden mijn ouders een stap achteruit en lazen ze stilletjes mijn woorden over mijn schijnbaar nobele reis naar een zinvoller, ‘religieus’ leven.

Maar waar was mijn hoofd al die tijd? Waarom voelde ik hun pijn niet, de pijn die ik veroorzaakte door op te scheppen over mijn nieuwe leven? Ik raakte verdwaald in de details, en hoewel mijn bedoelingen goed waren, hadden sommige van mijn acties anders kunnen zijn.

Ik realiseer me nu dat dit een veelgemaakte fout is onder veel baalei teshuvah (“BT’s”) – mensen die de Torah-levensstijl van vorige generaties aannemen die onderweg misschien zijn afgevallen. In onze ijver om een leven te leiden dat toegewijd is aan Torah en G’d, kunnen we vergeten hoe belangrijk het is om mensen gewoon goed te behandelen, gevoelig en liefdevol te zijn.

Ik denk dat de meeste BT’s verbaasd zouden zijn te horen hoe mild rabbijnen zullen zijn als het gaat om harmonie in het gezin. Ik realiseerde me dit niet toen ik zou weigeren om bij ons thuis te eten. Ik wilde doen wat ik dacht dat juist was, maar achteraf gezien had een beetje meer gevoeligheid en minder zelfingenomenheid een lange weg kunnen gaan. Het is een kunst om te weten hoe je ter wille van de vrede kunt samenwerken.

Jodendom gaat over aandacht voor detail – zoals koosjer houden, Sjabbat houden, challah maken en zegeningen uitspreken. Maar die mooie dingen lijken niet zo geweldig als ze niet in een sfeer van liefde worden gedaan. Een glimlach in plaats van een correctie. Een bedankje in plaats van een “Waarom doe je de dingen niet op mijn manier?”

Ik heb eerder geschreven over het niet beoordelen van anderen omdat ze meer of minder doen dan ik. De woorden klonken toen misschien goed, maar nu realiseer ik me dat ik ze niet echt had geïnternaliseerd.

De woorden klonken toen misschien goed, maar nu realiseer ik me dat ik ze niet echt had geïnternaliseerd. Dus hier ben ik nu en probeer ik een fout recht te zetten. Geniet nog steeds van het leven dat ik heb opgebouwd met mijn man en kinderen, en ik groei nog elke dag een beetje.

Maar met alle Torah-kennis die we in de loop der jaren hebben opgedaan, is de belangrijkste les die ik heb geleerd en die ik nog steeds leer, het eren van mijn ouders. Ik heb er niet altijd goed werk in verricht, maar ik ben er mee bezig. Ik kies tegenwoordig mijn woorden met meer zorg. Proberen meer te glimlachen, en gewoon een beetje aardiger te zijn.

Naarmate we verder gaan op deze reis, zullen we meer moeite doen om onze families te bereiken. Om waardering te tonen voor de liefde en toewijding die ze toonden, voor de Joodse zielen die we kregen.

Ik realiseer me dat het mijn positieve eigenschappen zijn – mijn verlangen om naar betekenis en waarheid te zoeken en een goed leven te leiden – die daaruit voortkomen. Het zijn die dingen die mij maken tot de persoon die ik ben, en die hebben geleid tot het leven dat ik nu leid. Ik hoop oprecht dat onze levensstijl hen trots zal maken en dat we hen altijd zullen eren op de manier die ze verdienen.


Eer je vader en je moeder
Onze rabbijnen, van gezegende nagedachtenis, leren ons in een beraisa:
“Er zijn drie partners in de schepping van een persoon: De Heilige, Gezegend zij Hij, iemands vader en moeder. Wanneer iemand zijn vader en moeder eert, zegt de Heilige, Gezegend is Hij “Ik beschouw het alsof ik onder hen geleefd heb, en zij Mij hebben geëerd.” Kiddushin 30b4

Het eren van onze ouders is één van de moeilijkste geboden in de gehele Torah.
Moeten we alles doen wat ze zeggen?
En wat als we het niet eens met ze zijn?

auteur: Joel von Schükkmann
datum: 07 september 2006
website: https://www.jodendom-online.nl/articles.php?view=article&id=129

Het gebod om je ouders te eren is het 5e gebod van de tien woorden. Volgens de Maharal zijn de 10 woorden op 2 tabletten geschreven, en is dit gebod de laatste op het eerste tablet. Op elk tablet stonden namelijk vijf geboden. Het eerste tablet ging over de relatie van mensen tot G’d. De tweede ging over de relatie van mensen t.o.v. andere mensen. Door het gebod om onze ouders te eren, te plaatsen op het eerste tablet, wil G’d ons laten zien hoe belangrijk het “eren van onze ouders” is. Hij wil ons laten zien hoeveel waarde Hij eraan hecht. Door het gebod te plaatsen op het tablet met de geboden waarmee we G’d zelf zegenen, en onze relatie met Hem mee onderhouden. Wanneer we onze ouders eren, beschouwd G’d het alsof we Hem eren. Maar wanneer we onze ouders niet eren, dan zegt G’d: “Ik heb er goed aangedaan om niet onder hen te leven. Want als ik onder hen had geleefd, dan hadden ze mij gekweld.” Kiddushin 31a

Op de andere “versie” van dit gebod in Devariem/Deut. 5:16 geeft de Ha’amek Davar als commentaar dat dit vers de woorden “zoals Hashem, jouw G-d je opdraagt” eraan toevoegt. Naast de natuurlijke liefde die mensen voor hun ouders hebben, moeten we ook in gedachten houden dat het een gebod van Hashem is om onze ouders te eren. De “natuurlijke liefde” kan namelijk – G’d verhoede het – nog altijd veranderen. Eerbied voor onze ouders is de hoeksteen van de gehele Torah. Omdat onze traditie gebaseerd is op de “ketting” van Avraham Avinu tot Sinai, en van Sinai tot nu toe, houdt zo het 5e gebod, alle vier de daarvoor gegeven geboden in stand.

Daden
Het Hebreeuwse woord voor man is איש (ish) en voor vrouw is het אשה (isha). Deze woorden worden hetzelfde geschreven, behalve de י (yud) in איש (ish) en de ה (heh) in אשה (isha). En als we deze weggehaalde letters samenvoegen, dan zien we, dat we op de naam van G’d uitkomen, nl. ה-י. Dit betekend dat als een man en een vrouw op de juiste manier gemeenschap hebben, G’d erbij aanwezig is (Rashi over Sotah 17a). Een koppel (man & vrouw) dat een rechtvaardig nageslacht heeft voortgebracht, heeft de eer om de heilige aanwezigheid van Hashem te zien. D.w.z wanneer een kind juist handelt en zijn ouders eert, dan zegt G’d “Het is alsof ik in hun midden geleefd heb, en zij [ouders en het kind] Mij hebben geëerd.”

Rashi schrijft over het eren van je ouders in zijn commentaar op Vayikra/Lev. 19:3: “Het eren/eerbied hebben uit zich in daden. Daden die de “status” van ouders omhoog brengen. Zoals hen eten en drinken te brengen/geven, aan te kleden [wanneer ze dat niet kunnen] of hen te begeleiden als ze dat nodig hebben.” De eer naar onze ouders is dus ong. gelijk aan de eerste drie geboden. We moeten erkennen wie onze ouders zijn, we mogen niets doen wat hen kan kwetsen, vernederen, of wat hen “omlaag” helpt. We moeten hen onzelfzuchtig “dienen”, zonder enige bijbedoelingen (denk aan een erfenis). We mogen niet zweren in of met hun namen. We moeten zeker ook elk ander ding doen, dat onze ouders zou eren. Ook dat valt onder dit gebod, volgens de Rambam.

Een tweede gebod
Er is ook nog een tweede gebod, dat we kunnen lezen in Vayikra/Lev. 19:3. Daar lezen we: “Een ieder van jullie moet ontzag hebben voor zijn moeder en voor zijn vader, en Mijn Shabbosos moeten jullie strikt houden.”

We moeten onze ouders “vrezen” /ontzag voor hen hebben. Er zijn twee soort van “vrezen”:
1) Vrees uit angst
2) Vrees uit heiligheid / ontzag

Hier wordt elke handeling die onze ouders kan beledigen ons verboden.

De Rambam schrijft in zijn werk’ Sefer Hamitzvos, Chinuch: “Je moeder en vader zul je vrezen betekend, dat je tegenover je ouders moet handelen alsof je tegen een machthebbend persoon zou doen. Een persoon die jou zou kunnen straffen als je hem met disrespect behandeld.”

Rashi legt verder uit dat dit een kind ook verbied, om maar zelfs op de vaste plekken van zijn ouders te gaan zitten (bijv. op een bank of in een stoel), hun te storen of (op abrupte en/of onrespectvolle manier) tegen te spreken. De Talmoed legt verder uit, dat het eren van je ouders gelijk staat aan het eren van G’d.

“Een ieder van jullie moet ontzag hebben voor zijn moeder en voor zijn vader, en Mijn Shabbosos moeten jullie strikt houden.”  Vayikra/Lev. 19:3
“Voor de Eeuwige je G’d, moet je ontzag hebben / vrezen, Hem moet je dienen en bij Zijn naam moet je de eed afleggen” Devariem/Deut. 6:13

Hier worden in beide teksten dezelfde woorden gebruikt, in exact dezelfde volgorde. Hiermee laat de Torah ons zien dat we onze ouders moeten vrezen op hetzelfde niveau als dat we G’d eren. We zien ook ditzelfde principe weer terug als het gaat om het verbod tegen het vervloeken van één van onze ouders.

“Hij die zijn vader of moeder vervloekt, zal ter dood gebracht worden” Shemos/Ex. 21:17. En in Vayikra/Lev. 24:15 lezen we: “Wie zijn G’d vervloekt, zal zijn zonde dragen” Ook hier gebruikt de Torah, dezelfde taal. De Talmoed leert ons dat wanneer we onze vader of moeder zegenen, we de Almachtige zegenen. Kiddushin 30b.

Tekort schieten
Wij maken vaak de fout dat onze ouders ons dankbaar moeten zijn. Wij denken dat zij ons voeden en kleden, betalen voor onze studie en trouwerijen, want uiteindelijk vroegen wij er niet om geboren te worden… Maar dat hebben we fout. Onze ouders hebben ons niets te danken, wij hebben alles aan hen te danken. Zij gaven ons het leven. Vaak schieten we gewillig of ongewillig in dit gebod tekort. Daarom geeft de Gemora ons een voorbeeld van een goy (niet Jood), die zijn ouders eerde.

“Men vroeg aan Rav Ulla ‘tot hoever gaat het gebod om je vader en moeder te eren?’ Rav Ulla antwoordde hen: Ga en zie wat een afgodendienaar deed in Ashkelon, zijn naam is Dama ben Nesinah. Het gebeurde eens dat onze geleerden een bepaalde handel wilden kopen van Dama zoon van Nesinah. Voor een prijs dat hem een winst van 600.000 gouden dinars zou geven. Maar de sleutel van de kist met de handel lag onder het kussen van zijn vader die sliep. En Dama zoon van Nesinah, stoorde [zijn vader] niet. Kiddushin 31a.

Als Dama zoon van Nesinah al zo handelde, en de wereld toen al het belang van dit gebod in zag, hoeveel te meer kunnen wij dan wel niet leren van deze Dama ben (zoon van) Nesinah.

Wat als ouders niet shomer mitzvos leven?
Natuurlijk heb je nog ook altijd het geval, dat iemands ouders niet shomer mitzvos leven. Ze leven niet naar de geboden van Hashem. Ook de ouders zijn nog altijd verbonden aan het gebod om hun kinderen op te voeden met de Torah. Als ouders dit niet doen, zijn wij niet verplicht om naar onze ouders te luisteren. Echter geldt dit alleen als zij ons vragen/opdragen om een Torah gebod te overtreden. Bijvoorbeeld om Shabbos te schenden, of niet kosher te eten. Dit weigeren moet natuurlijk altijd wel op een respectvolle en vriendelijke manier gedaan worden.

In de Gemora zien we in een Beraisia: Iemand zou kunnen denken dat het eren van ouders het gebod van Shabbos overschrijdt – “Een mens zal zijn ouders vrezen, en mijn Shabbosos houden” – iedereen van jullie (zelfs je ouders) moeten Hashem eren! Over het algemeen bestaat er een verbod om een ouder te eren (en te volgen) in het slechte. Er is echter wel een Machlokes (tegenstrijdigheid) tussen de Rama en de Mechaber. Zo houden Sefardiem zich bijvoorbeeld aan de regel dat zij hun ouders dan wel moeten blijven eren, en de Ashkenazim niet.

Maar het is natuurlijk altijd moeilijk, vooral in onze dagen. In dagen dat er talloze mensen opgroeien zonder de Torah, om deze mensen in de categorie van “kwaad” of “slecht” te plaatsen. Er zijn tegenwoordig zo veel omstandigheden waar we rekening mee moeten houden. Neem bijvoorbeeld Joodse kinderen die na de Shoah zijn opgegroeid in niet-Joodse gezinnen of vroeger en Joods kind dat ontvoerd was door goyim. Zulke ouders moeten nog steeds altijd geëerd worden. Maar zoals ook al eerder geschreven, we zijn nooit toegestaan om hun te volgen in het overtreden van Torah. Het is niet altijd simpel om respectvol te blijven als het aankomt op het discussiëren over bepaalde Torah onderwerpen. Maar we moeten altijd ons best blijven doen. Als wij het niet men hen eens zijn, dan moeten wij hen niet onderbreken, corrigeren (op een vernederende manier) of hen ter schaamte brengen. We moeten ervoor uitkijken om niet te hard voor hen te zijn wanneer zij iets verkeerds zeggen. Als zij iets verkeerds zeggen moeten wij i.p.v. “Abba, je hebt het fout!”, meer respectvoller zijn, zoals “Abba, het lijkt mij eerder dat…”  Onze motivatie en houding maken het verschil.

“Schandalige” ouders
Zoals ik in het vorige gedeelte beschreven heb, hoeven we onze ouders niet te volgen in hun slechte daden en overtredingen van Torah. Maar wat dan, als onze ouders verkeerd gehandeld hebben? Als ze te negatief waren, of echt heel iets “stoms” hebben gedaan. Moeten we hen dan nog dankbaar zijn en hen eren?

Stel je voor dat je ouders voor je 20e verjaardag een gloednieuwe auto hebben gekocht. Je rent enthousiast naar buiten, en komt er dan achter dat het geen banden heeft. De weken daarop zit je woedend binnen in huis te mokken. Want… wat is nou een auto zonder wielen? Wat zou een passende reactie kunnen zijn?

Ga naar buiten om geld te verdienen! Wij leggen te vaak de schuld van onze problemen en tekortkomingen bij onze ouders. Maar in principe handelen we net zoals de persoon die een auto zonder wielen krijgt. Hebben onze ouders fouten gemaakt toen ze ons opvoedden? Natuurlijk hebben ze dat gedaan! Iedereen maakt fouten. Onze uitdaging in het leven is om te accepteren wat zij ons gegeven hebben, zowel het goede als het slechte, en om er het beste van te maken met dat wat we hebben. Hun fouten zijn geen reden om onze verplichting om hen te eren opzij te schuiven. Zij zijn uiteindelijk wel degenen – naast Hashem – die ons leven hebben gegeven.

Zelfs wanneer onze ouders ons in het openbaar vernederen, dan nog moeten jij hen met respect behandelen. De Ben Ish Chai (Rabbi Yosef Chaim) schrijft: “Zelfs als je moeder en vader voor je komen, in het bijzijn van iedereen. En jouw kleren van je af rukken, in je gezicht spugen en jou slaan. Dan moet je het aannemen zonder iets te zeggen.”

We horen dan wel niets te zeggen, en het aan te nemen. Maar dit betekend niet dat wij dit gedrag moeten respecteren. In Sefer Habris, deel 2 nr. 13 staat: “Er wordt niet van jou verwacht om je ouders gedrag te eren dat verkeerd (misbruikend) of disrespectvol is tegen jou. In dat geval zijn ouders verboden om wreed te handelen tegen hun kinderen, of hen nodeloos te laten lijden.”

Maar als een ouder van zijn / haar kind verlangt dat het kind – G’d verhoede – incest pleegt. Dan wordt het gezien als het “eren van je ouder(s)”, wanneer het kind vrijwillig besluit om van zijn ouder(s) verwijderd te worden / zelf van huis gaan. Om zo te voorkomen dat zijn/haar ouders verder nog in de verleiding (zeer ernstige overtreding van de Torah) zou kunnen komen. En eventueel de ouder(s) van een afstand te helpen. Soms hangt het eren van iemands ouders af van de uitkomst, dan hoe het gezien wordt door buitenstaanders. Het is mogelijk om je vader voor een zware molensteen te zetten, en toch in de hemel te komen. Maar het is ook mogelijk om je vader het beste van het beste te eten te geven, en toch in de hel te komen. Het ligt er maar wat je redenen waren om het te doen.

Ouders voor kinderen
De liefde die ouders aan hun kinderen geven, is slechts een kleine weerspiegeling van G’ds liefde voor ons. Dat is waarom ouders hun kinderen moeten leren om hen te eren. Het is de enige manier om een belangrijke relatie op te bouwen met hun Schepper, iets wat zij hun hele leven met zich mee zullen dragen. De Rambam zegt dat deze mitzvah zelfs geldt na de dood van onze ouders. Door hen te gedenken in ons leren, bidden, gedachten en in onze woorden, vormen deze aspecten een continuatie van het eren van onze ouders. Dit gebod gaat verder dan dit leven zelf. Het streven naar het compleet vervullen van dit gebod betekend de grootste beloningen op deze wereld, en voor in eeuwigheid.

Verder zijn ouders wél verboden om hun kinderen erg te belasten met dit gebod, en om hun kinderen te overladen met bezorgdheid over het respect naar hen toe (de ouders). Dit gaat over allerlei soorten van “belasting” incl. psychologische.

Punten waarin kinderen de ouders niet hoeven te volgen
Als iemand Aliyah wil maken – emigreren naar Israel – en zijn / haar ouders staan er niet achter, zelfs als de ouders er fel op tegen zijn, dan nog is de persoon toegestaan om Aliyah te maken. De Gemora vertelt ons in Kuddushin 31b2 over Rav Assi wiens moeder ziek was. Rav Assi is naar Eretz Yisroel gegaan, en zijn moeder was achtergebleven in Babylonië. Echter zijn moeder is hen achterna gekomen, en dat kreeg hij te horen. Rav Assi wilde zijn moeder tegemoet komen.

“Rav Assi kwam bij R. Yochanan en vroeg hem: wat is de wet, mag iemand het land [Eretz Yisroel] verlaten, en gaan reizen? [R. Yochanan] antwoordde hem: Het is verboden.

De Rambam legt uit dat je Eretz Yisroel niet mag verlaten, behalve onder zeer ernstige omstandigheden. Hilchot Melachiem 5:9

“… toen vroeg Rav Assi: Maar als ik uit ga, om mijn moeder te ontmoeten [wat is de wet]?

 R. Yochanan antwoordde: Ik weet het niet. Rav Assi wachtte een tijdje, en kwam toen terug bij R. Yochanan. R. Yochanan zei: Moge de Almachtige je in vrede laten terugkeren naar Babylonië…”

Rabbi Yochanan was namelijk niet zeker of de mitvah het eren van je ouders, hoger stond dan het verbod, van het verlaten van het Land. Verder legt Rashi uit dat Rabbi Yochanan dacht, dat Rav Assi besloten had om terug te keren naar Babylonië om zijn zieke moeder weer te gaan verzorgen. Maar Rav Assi kwam bij hem om te vragen of hij haar tegemoet mocht komen. De Maharasha, Maharit en anderen zeggen daarentegen juist dat R. Yochanan het tweede verzoek van Rav Assi wél goed begreep. En hij Rav Assi toestemming gaf om te gaan, en terug te keren naar Eretz Yisroel in vrede.

De Gemora gaat verder:
“Toen hij [Rav Assi] onderweg was, hoorde hij dat zijn moeders kist eraan kwam. Hij zei: Als ik geweten had dat zij zou sterven voordat ik bij haar aankwam. Zou ik Eretz Yisroel niet verlaten hebben.”

Dit geeft dus aan hoe belangrijk het Land is. Rav Assi zag het niet als het eren van zijn moeder door haar kist op te gaan halen. Daarvoor had hij in het Heilige Land kunnen wachten, om haar daar te begraven.

Ooit kwam er iemand naar Rabbi Tzvi Yehuda Kook zt”l toe met de vraag wat hij moest doen. Hij studeerde aan Rabbi Kook’s z’n Yeshiva en wilde een jaar langer blijven, maar zijn moeder wilde dat hij terugkwam. Waarop Rabbi kook antwoordde met een glimlach: “Je bent toch al over je Bar Mitzvah leeftijd?”

In de Kitzur Shulcan Aruch wordt een heel lange lijst opgesomd met zaken waarin een kind zijn/haar ouders moet gehoorzamen. Maar de Kitzur somt ook een kleine lijst van vier punten op, waarin een kind niet hoeft te luisteren.

Wanneer een zoon Torah wilt gaan leren in een specifieke plaats en zijn ouders dit niet toestaan omdat de yeshiva in een antisemitische stad staat. Shulchan Aruch, Yoreh Deah, 250:25

Wanneer een zoon een bepaald meisje wilt trouwen en de ouders zijn het er niet mee eens.

Wanneer een kind in een andere shul (synagoge) wil bidden dan die van zijn ouders. Pitchei Teshuva, 240:22

Wanneer een Beis Din zegt dat een kind niet naar Israel kan gaan omdat het gevaarlijk is, hoeft het kind niet te gehoorzamen. Even Ha’ezer, Pitchei Teshuva 75:6, in Me’il Tzedaka 24

In dit laatste voorbeeld legt de Mabit uit dat ouders zelfs hoger geacht moeten worden dan een Beis Din. En als ouders proberen om hun kind(eren) te weerhouden om te emigreren naar Israel, dan hoeft het kind niet te luisteren. Daarom kan een uitspraak van een beis din dat een kind weerhoud om Aliyah te maken niet afgedwongen worden.

In al de bovengenoemde punten, kunnen ouders hun kinderen niet verbieden om een mitzvah te doen. Of het nou gaat om het leren van Torah, trouwen, bidden of emigreren naar Israel. Als er een Mitzvah in het spel is, hoeft een kind niet te luisteren naar de ouders als die ertegen zijn. Dit is omdat iedereen verplicht is om de mitzvot te houden – Bava Metzia 32a, Yevomos 6a.

De Gaon van Wilna stelt echter dat een kinds zijn onafhankelijkheid op alle gebieden van het leven geldt, en niet alleen daar waar er Mitzvot aan het spel komen. Bijvoorbeeld als een kind wilt verhuizen naar een andere stad, of als hij een boer wilt worden, of als hij bepaalde dingen wilt kopen, en zijn ouders keuren het af, dan nog hoeft het kind niet te luisteren – Shulchan Aruch, Yoreh Deah, Biur HaGra, 240:36.

Rabbi Yaakov Ariel schrijft in zijn boek In the Tenth of Torah: “Een kind is er om zijn eigen leven te leiden, en niet het leven van zijn ouders. Hij wordt geboden om zijn ouders te eren in zaken die direct op hun persoonlijk welzijn slaan. Maar wanneer het komt op zijn eigen leven, is hij de kapitein van het schip.”

©Joel von Schükkmann voor Jodendom-online 2006



Voor heiligheid zijn een goede omgeving en inspirerende ouders nodig
Toen Rabbi Simcha Boeniem van Psjischa, een chassidische leider in Polen (1765-1827), nog jong was, dacht hij dat hij de wereld kon veranderen. Toen hij ouder werd, zag hij dat hij de wereld niet kon veranderen maar misschien wél zijn woonplaats. Daarna begreep hij, dat dát ook te veel was. ‘Ik zal mijn eigen wijk veranderen’, dacht hij bij zichzelf. Toen hij zag dat ook dát niet lukte, zei hij ‘Ik zal mijn familieleden proberen te bewerken’ en toen ook dat niet ging, zei hij ‘Ik ga nu alleen nog maar mijzelf proberen te verbeteren’.  Dit laatste is bijzonder belangrijk want wanneer wij onszelf verheffen zien we, dat onze omgeving plotseling ook meeverandert.

auteur: Dayan mr. drs. R. Evers
datum: dinsdag 16 april 2013 
website: https://www.jodendom-online.nl/articles.php?view=article&id=845

Gemeenschappelijke inspanning
De sidra Kedosjim moest besproken worden met de hele gemeente, alle Joden bij elkaar. Kedosjim betekent: “Jullie moeten heilig zijn”. Dit is het uiteindelijke doel van de Tora. Iemand kan alle Bijbelse ge- en verboden vervullen en toch nog steeds een “boef zijn binnen de grenzen van de Torawet”, een “nawal birsjoet haTora”.

Je kunt vroom zijn maar toch totaal buiten de Torabedoelingen leven. Zelfs glattkosjer voedsel kun je als een ‘chazzer’ eten. Dit is de belangrijkste opdracht van de Tora: heilig worden!

Daarom moest het in de gemeente worden besproken, omdat we nooit heilig op ons eentje kunnen worden.

In de Omertijd
Daarbij moeten we elke dag opnieuw beginnen. Daarom lezen we sidra Kedosjim ook in de omertijd, waarin Rabbi Akiwa centraal staat. Toen Rabbi Akiwa’s levenswerk van het opleiden van zijn 24000 leerlingen plotseling tot een einde kwam – ze stierven allemaal omdat ze elkaar niet konden waarderen en accepteren – begon Rabbi Akiwa gewoon weer opnieuw. Hij zag altijd het goede en het heilige in de wereld. Maar we hebben om heilig te worden een goede omgeving nodig.  En die begint thuis. De joodse traditie staat en valt met eerbied en ontzag voor de overdragers van het Jodendom.

Vrezen en eren
“Iedereen moet zijn moeder en zijn vader vrezen” (Leviticus 19:3). In de Tien Geboden staat: ‘Eer uw vader en uw moeder’. Wat is het verschil tussen vrezen en eren? Vrezen betekent dat men de ouders niet mag tegenspreken en zelfs hun woorden niet mag bevestigen door te zeggen: “Wat mijn ouders zonet hebben gezegd, is juist”. Men mag niet op de speciale plaats of zetel van de ouders staan of gaan zitten. Zelfs wanneer ouders het kind in het openbaar beledigen, blijft het verboden hen terug te beschamen.

Verschillende ouders voorop
Eren betekent dat het kind de ouders verzorgt, van eten, drinken en kleding voorziet en erop let dat ze alles krijgen wat ze nodig hebben. Onze verklaarders vragen zich af waarom bij het vrezen de moeder eerst wordt genoemd en bij het eren de vader eerst. Het antwoord luidt dat zowel vader als moeder evenveel geëerd als gevreesd moeten worden. De Tora gaat alleen in tegen een natuurlijke tendens bij de kinderen. Kinderen zijn over het algemeen minder bang voor hun moeder dan voor hun vader en daarom wil de Tora, dat de moeder voorop staat wanneer we het hebben over vrezen en ontzag. De Tora wil de juiste verhoudingen naar de ouders toe in balans brengen. Aan de andere kant houden kinderen doorgaans meer van hun moeder dan van hun vader en daarom wordt de vader voorop gezet bij het eren, dat een uiting is van liefde.

Toch bestaat er een hiërarchie. Wanneer er strijd is tussen de wensen van vader en moeder, gaan die van vader voor en wanneer er strijd is tussen de ouderlijke wensen en die van G’d, gaat G’d voor. Daarom staat er ook ‘En ieder zal zijn moeder en vader vrezen en jullie zullen Mijn Sjabbatdagen in acht nemen’ (19:3). Ook de ouders zijn G’d gehoorzaamheid verschuldigd. Daarom gaan de wensen van G’d boven die van de ouders.

Ware eerbied
In de Talmoed (B.T. Kedoesjiem 31a) wordt verteld over Dama ben Netina – een heiden overigens – die zijn vader op buitengewone wijze eerde. Op een dag gebeurde het dat op het borstschild van de Hogepriester de jaspissteen ontbrak van de twaalf edelstenen. De Geleerden hadden vernomen dat er in Asjkelon een jaspis te koop was, die de verloren steen zou kunnen vervangen. Ze hadden er een fabelachtig bedrag voor over om dit bij Dama te kopen. Maar de kluis was op slot en de sleutel lag onder het kussen van zijn vader. Zijn vader sliep en Dama was niet bereid zijn vader wakker te maken uit eerbied. Kijk, dat is echte eerbied!

De beloning kwam toch
Uiteindelijk begrepen de Chagamiem, dat ze onverrichter zake naar huis terug moesten keren. Een uur later werd de vader van Dama wakker. Hij rende achter de Geleerden aan en bood hen de jaspis voor het oorspronkelijke bedrag, dat de Chagamiem geboden hadden. Hoewel de Geleerden tot duizend goudstukken hadden opgeboden, wilde hij er niet meer dan honderd voor hebben, omdat hij de eer van zijn vader niet wilde verkopen voor negenhonderd goudstukken. Zijn beloning niet lang op zich wachten. Een jaar later wordt in zijn kudde een rode koe geboren die zeer zeldzaam is. Één rode koe was voor een paar honderd jaar voldoende in de Tempeldienst (Bemidbar, hoofdstuk 19). Dama ging op bezoek bij onze Chagamiem. Zij betaalde hen precies duizend goudstukken, voor de rode koe, het bedrag dat hij het jaar ervoor was misgelopen. Zo werd hij voor de kibboed aw beloont! (B.T. Kiddoesjien 31a).

©Dayan mr. drs. R. Evers 2013


Kibboed av ve’eem eer uw ouders opdat u lang zult leven
Midden in de Tien Geboden staat – bijna als een scharnier waarom zeer veel draait – het bekende gebod “Eer uw vader en uw moeder…opdat u lang zult leven en het u goed zal gaan op de aarde, die G’d u geeft” (Dewariem 5:16).

De voortschrijdende rationalisering van het leven laat weinig ruimte voor aandacht voor de oudere generatie: onze economiegeconcentreerde, prestatiegerichte opvoeding laat weinig heel van de praktische beleving van dit vijfde gebod dat non-produktief lijkt en niet in termen van het Bruto Nationaal Product kan worden uitgedrukt. Toch raakt eerbied voor ouders de fundamenten van onze religie. Het confronteert ons met de boodschap van het verleden, de zin van onze traditie voor de toekomst. Veel van de educatieve problemen, waarvoor vele jonge ouders zich tegenwoordig gesteld zien, wortelen in een onjuiste interpretatie van dit gebod.

Auteur: Operrabbijn Evers
datum: 22 juli 2020
website: https://www.jodendom-online.nl/articles.php?view=article&id=1440

Centrale plaats: overgang
De wederzijdse verantwoordelijkheid tussen ouders en kinderen – samengevat in de hechte familieband, die het jodendom in de loop der eeuwen kenmerkte – heeft altijd centraal gestaan in de joodse ethiek. Het feit, dat dit opgenomen staat in de Tien Geboden getuigt van het eminente belang hiervan. De strategische positie binnen de Decaloog is opmerkelijk. Het vijfde gebod vormt de overgang tussen de eerste vier geboden, die de relatie tussen G’d en mens regelen en de laatste vijf geboden, die de intermenselijke relaties beheersen. De traditie leert ons, dat de eerste vijf geboden en de laatste vijf op aparte Tafelen beschreven stonden. Daarmee gaven de Wijzen aan, dat de Tien geboden twee verschillende systemen bevatten. Kibboed Aw waEem werd opgenomen in de eerste categorie. Dit is op het eerste gezicht onbegrijpelijk. Kibboed Aw waEem regelt bij uitstek een relatie tussen mensen; Kibboed Aw waEem overbrugt de generatiekloof, een aangelegenheid, die weinig verband houdt met de invulling van de relatie tot G’d.

Dankbaarheid de wetsgrond?
Wat vormt de achtergrond van het gebod van Kibboed Aw waEem? Heeft G’d dit alleen voorgeschreven aan de kinderen om hen hiermee te wijzen op de dankbaarheid, die zij hun ouders verschuldigd zijn voor de moeite, die zij zich getroosten om hen op de wereld te zetten en groot te brengen, te kleden en te voeden tot het moment waarop zij hun eigen vleugels kunnen uitslaan? Dankbaarheid is inderdaad een eigenschap, die binnen het jodendom hogelijk gewaardeerd wordt. Steun voor deze interpretatie van het gebod van Kibboed Aw waEem is te vinden binnen de joodse traditie. De midrasj benadert Kibboed Aw waEem in deze zin en schetst het beeld van een kind, dat zijn vader beledigt. De midrasj vervolgt met een terechtwijzing: `Besef je wel wie je beledigt

Leesbril
Dineke van Kooten

door: Dineke van Kooten

Gepubliceerd in: 2 oktober, 2018

81 min lezen

Dit artikel heeft de volgende tag(s):

Joods

Inzichten

Gerelateerde artikelen

Man-vrouw
De kracht van verbondenheid
Ik was onlangs op een congres en ik keek: de spreker was daar samen met zijn vrouw. Wat mij raakte, was de eenheid die ik tussen hen voelde. Hij stond daar niet alleen. Naast zijn uitgesproken onderbouwde visie werd ik ook geraakt door de kracht van hun verbondenheid. Het opvallendste aan die waarneming is één zin: hij stond daar niet alleen. Ik die hem niet kende, zag hem spreken en merkte iets op tussen twee mensen. Wat ik zag, zat dus niet in
Man-vrouw
Waar je werkelijk gezien wordt
De rangorde Begin oktober verscheen Vriendschap van socioloog Beate Völker, met als ondertitel: alles over de belangrijkste relatie in ons leven. In het Nederlands Dagblad zegt ze het nog scherper. (https://www.nd.nl/nieuws/nederland/1335497/vriendschap-is-voor-de-samenleving-belangrijker-dan-het-huwel) Voor de samenleving is vriendschap belangrijker dan het huwelijk, omdat een huwelijk ‘veel minder zicht biedt op andere perspectieven’. In een vr
Dineke
Sara lachte
Twintig jaar na de kapel in Gent Langs het water Een paar weken geleden ging ik drie dagen alleen weg met de camper. Ik zocht plekken aan de waterkant, maar reed ze voorbij, de een na de ander. Bij elke plek kwam dezelfde vraag: hier, of verderop? Verderop was het misschien mooier, of stiller, of minder in het zicht. Ik reed door tot ik mezelf dwong de motor uit te zetten. Toen zat ik daar, en wist niet wat ik moest doen. Moest. Het woord staat e

Verder

Waar wil je beginnen?

Lees verder in een van de boeken, kom naar een programma of verdiepingsdag, of krijg nieuwe artikelen en podcasts in je mailbox.

Bekijk de programma's Koop een boek